Yapay Zeka Harcamaları Ekonomiyi Nasıl Etkiliyor?

Cameron Pappas için, Alabama’nın Birmingham kentindeki Norton's Florist’in sahibi olarak, yapay zeka (YZ) patlaması oldukça uzak bir kavram. Yüksek teknoloji şirketleri olan Nvidia, Alphabet ve Broadcom gibi firmalar hisse senedi piyasasını yeni zirvelere taşırken, Pappas gerçek ekonomideki durumla yüzleşmekte. Bu ekonomi, Wall Street ve Silicon Valley'den çok uzakta; küçük işletmeler ve perakende, inşaat ile misafirperverlik sektöründeki firmalar, Trump yönetiminin geniş kapsamlı tarifeleri nedeniyle artan maliyetlerle başa çıkmaya çalışıyorlar. Ayrıca tüketicilerin harcamalarını kısıtlaması da bu durumu daha da zorlaştırıyor.

Küçük İşletmelerin Gerçekleri

Norton's geçen yıl yerel halka çiçek, bitki ve hediyelik eşya satarak 4 milyon dolar gelir elde etti. Fakat fiyat artırmaktan kaçınmak için yaratıcı çözümler bulmak zorunda kaldı. Pappas, “Bir buket 25 sapdan oluşuyorsa, bunu üç veya dört sap azaltırsanız, fiyatı aynı tutabilirsiniz,” diyor. Bu durumda yalnızca maliyetleri kontrol etmekle kalmayıp, ürün tasarımlarını da yeniden düşünmek zorunda kaldıklarını belirtiyor. Kendi işinin yanı sıra birçok küçük işletmenin de benzer zorluklarla karşı karşıya olduğu göz önüne alındığında, bu tür hikayeler makro ekonomik verilerde kayboluyor.

Yapay Zeka Yatırımları ve Ekonomik Büyüme

Yapılan araştırmalar gösteriyor ki AI ile ilgili sermaye harcamaları bu yılın ilk yarısında ABD GSYİH’sının büyümesine %1.1 katkı sağladı. JPMorgan Chase’in Eylül raporuna göre, bu harcamalar ABD tüketicilerini geçerek büyümenin motoru haline geldi. Ancak bunun yanında üretim harcamalarının son yedi ay boyunca daraldığı bilgisi de dikkat çekiyor. İnşaat harcamalarının yüksek faiz oranları ve artan maliyetler nedeniyle duraklama dönemine girdiği belirtiliyor.

Hisse Senedi Piyasasında Yapay Zeka Etkisi

Piyasa verileri ise YZ ile diğer sektörler arasında önemli bir ayrım olduğunu ortaya koyuyor. Sekiz teknoloji şirketi şu anda 1 trilyon dolar veya daha fazla değerlemeye sahip ve bunların hepsi farklı ölçülerde YZ ile ilişkili. Nvidia'nın piyasa değeri tek başına S&P 500'ün %7'sinden fazlasını oluşturmakta; dolayısıyla yatırımcılar bu alandaki büyük yatırımlardan etkileniyorlar. S&P 500 ve Nasdaq endekslerinin sırasıyla %15 ve %20 arttığı görüldü; bu durum hükümet kapanmasına rağmen gerçekleşti.

Tüketici Güveni ve Ekonomik Görünüm

Ancak tüketici pazarındaki görünüm pek iç açıcı değil. Birçok perakende işletmesi yaşadığı olumsuz gelişmeleri giderek daha belirgin hale getirirken, Target gibi büyük perakendeciler binlerce işten çıkarma planları yapıyorlar. Deloitte'un yaptığı bir ankete göre ABD'deki tüketicilerin %57'si gelecek yıl ekonomi hakkında kötü bir tablo bekliyor. Bu durumun yanında tatil sezonu harcama beklentileri de ciddi oranda düşüş göstermekte; Gen Z'nin ortalama %34 daha az harcama yapacağı tahmin ediliyor.

Tüm bu gelişmelere ek olarak iş gücü piyasası da zor günler geçiriyor; Challenger, Gray & Christmas'ın raporuna göre bu yıl yeni işe alımlar geçen yıla göre %58 oranında azalmış durumda. Bu durumdan etkilenen şirketler arasında Starbucks gibi büyük markalar bulunuyor; Starbucks’ın birkaç mağazasını kapatma planı çerçevesinde önemli sayıda çalışanını işten çıkardığı bildirildi.

Yerel İşletmelerin Zorlukları

Küçük işletmeler için yapay zeka altın madeni gibi görünse de çoğu sadece başlıklardan ibaret kalıyor. KeyBank tarafından yapılan Eylül anketine göre küçük işletme sahiplerinin dörtte biri "hayatta kalma modu"nda kalmış durumda; bunun nedeni artan maliyetler ve tarifelerle mücadeledir. Pappas’ın çiçek dükkanı 1921 yılında kuruldu ve ailesinin eline geçtiğinden beri çeşitli zorluklarla karşılaştı.

Pappas’ın babasının ona hatırlattığına göre bu tür sıkıntılar her zaman "bir mevsim" olarak değerlendirilmeli ve her dönem kendi zorluklarıyla birlikte gelmektedir. Ancak Trump’ın uyguladığı tarifeler yeni sınırlamalar getirmiştir; çünkü ABD’de kesilmiş çiçeklerin yaklaşık %80’i Kolombiya ve Ekvador gibi ülkelerden ithal edilmektedir.

Sonuç Olarak Ekonominin Durumu

Pappas bazı çiçekleri doğrudan Güney Amerika üreticilerinden satın almaya başladığını belirtiyor; böylece aracıların ek ücretlendirmelerini ortadan kaldırarak maliyetlerini düşürmeye çalışıyor. Ancak genel ekonomik tabloda artan tarifelerin etkisi devam etmekte ve tüm dünya çapında bu tarifelerin maliyeti 1.2 trilyondan fazla olacak şekilde öngörülüyor; çoğu maliyet nihayetinde tüketiciye yansıyacaktır.

Bütün bunların yanında yaklaşan tatil dönemi tüketici güveni açısından oldukça kritik bir nokta teşkil ediyor. Gözlemlenen olumsuz durumlar doğrultusunda, toplumda genel bir karamsarlık hâkim olduğu görülüyor; özellikle genç nesillerin harcama eğilimindeki azalma endişe verici boyutlara ulaşmakta olup, mevcut iktisadi ortamda yerel işletmelerin nasıl ayakta kalacağı konusunda soru işaretleri belirmektedir.