Trump'ın Gazze Planı: İran ile Genişleyen Savaşın Etkileri

Ana Konu Başlığı

Başkan Donald Trump’ın Gazze’deki savaşın sona ermesine yönelik çabaları, ABD ve İsrail'in geçen hafta İran'a karşı ortak hava saldırıları gerçekleştirmesinin ardından duraksadı. Bu durum, daha geniş bir bölgesel çatışmayı tetikleyerek barış müzakerelerini de askıya aldı. Kaynaklardan alınan bilgiler doğrultusunda bu sürecin detayları incelendiğinde, hem uluslararası diplomasi açısından hem de Türkiye’nin konuyla olan ilişkisi bakımından önemli sonuçlar doğurabileceği görülmektedir.

Olayın Detayları

Geçtiğimiz günlerde gelişen olaylarla birlikte, Başkan Trump’ın Orta Doğu'daki barış girişimi ciddi bir tehlikeyle karşılaştı. Öne çıkan hususların başında, Trump'ın bölgede kalıcı bir çözüm sunma hedefi yer almakta. Ancak çeşitli kaynaklara göre bu hedefin gerçekleşmesi için önce Hamas'ın silah bırakması gerektiği belirtiliyor ki bu da uzun yıllardır tartışılan hassas bir konu olmuştur. Müzakereler sırasında özellikle Beyaz Saray arabulucuları arasında yürütülen gizli görüşmeler dikkat çekmekte; ancak son gelişmeler ışığında bunların etkisiz hale geldiği söylenebilir.

Bölgedeki gerginliklerin artmasıyla birlikte farklı ülkelerin destekleri gözden geçirilmeye başladı. Suudi Arabistan gibi Körfez Arap devletlerinin sağladığı fonların ne kadar etkin olduğu sorgulanıyor çünkü şu an birçok ülke roket saldırılarından kaçmaya çalışmakta ve güvenlik endişeleri ön plana çıkmaktadır. Tüm bunlar yaşanırken, Trump yönetiminin Gazze planının uygulanabilirliği büyük bir belirsizlik içine düştü.

Gelişimin Süreci / Nedenleri

Söz konusu kriz 28 Şubat tarihinde başlayan İran savaşının hemen ardından patlak verdi ve o tarihten itibaren disarmament yani silahsızlanma üzerine yapılan tartışmalar durduruldu. Öncelikle belirtmek gerekir ki bu tür süreçler genellikle karmaşıktır ve taraflar arasındaki siyasi dinamiklerin hızla değişebileceğini unutmamak gerekir. Özellikle uzmanlar tarafından yapılan değerlendirmelerde İran’ın Hamas’a desteğinin sürmesi durumunda sorunun çözülmesinin zorlaşacağı ifade ediliyor.

Diplomatik kanallar üzerinden yürütülen çalışmalar ise şimdilik tıkandı görünüyor; zira kaynaklardan edinilen bilgilere göre arabulucu rolündeki ülkelerin temsilcileri arasında seyahat engelleri oluştuğundan dolayı görüşmeler ilerlemekte güçlük çekiyor.Talep edilen şartlara ulaşmanın kolay olmayacağı aşikar çünkü her iki taraf da pozisyonlarını korumakta kararlı görünüyor.Hamas yetkililerinden biri müzakere sürecinin dondurulduğunu onaylarken başka hiç kimse yeni toplantılara dair net tarih vermekten kaçınıyor.

Tarafların Tepkileri / Uzman Görüşleri

Konuya ilişkin olarak farklı aktörlerden gelen açıklamalar oldukça dikkate değer.Beyaz Saray’dan üst düzey yetkililer herhangi bir müzakerede kesinti olmadığını iddia ederken bazı dış politik analiz kuruluşları mevcut koşullar altında bunun pek mümkün görünmediğini dile getirdi.Dolayısıyla bu durumun uzun vadeli etkilerini değerlendirmek önem arz ediyor.Ayrıca Katar ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi bağışçı ülkelerin söz konusu projeye artık nasıl yaklaşacaklarına dair soru işaretleri bulunuyor.Zira sürekli artan roket saldırıları nedeniyle kendi topraklarında güvenliği sağlamak adına adımlar atmak zorunda kalan hükümetler yardım göndermenin mantıklı olup olmadığı konusunda tereddüt yaşıyor olabilirler.

Aynı zamanda Türk Dışı İlişkiler alanında çalışan uzmanlarının belirttiğine göre Israel’in Hamas’tan silahsızlanmasını talep etme yönündeki tutumu kesinlikle geri dönülmez boyutta.Bir İsrailli resmi kaynaktan gelen "Bu mutlaka yapılacaktır" şeklindeki ifade krizin ciddiyetini ortaya koyuyor.Son zamanlarda Gaza’ya yönelik bombardımana ara verilmiş olsa bile yeniden başladığında tüm varlığımız tehdit altına girebilir.Umarım en kısa süre içinde barış ortamı tesis edilir aksi takdirde çok daha büyük felaketlerle yüzleşmemiz muhtemeldir denilebilir.Ortada dönen sıkıntılı senaryolar incelenirken analistlere göre her şey savaş sonrası yeniden inşa sürecine bağlıdır.

Türkiye'nin Durumu Üzerinde Etkiler

Bölge üzerindeki jeopolitik dalgalanmaların yanı sıra Türkiye açısından bakıldığında sorunlu olan unsurlar giderek derinleşmektedir.Klasik anlamda devreye giren müdahaleci politikalar yerine yapıcı diyalog geliştirilmesine ihtiyaç duyulsa da maalesef mevcut atmosfer bunu sağlamaya elverişli değil.Müzakerenin durmasına neden olan temel faktörlerin yeterince ele alındığı söylenemez.Yıllardır devam eden çatışmalarda köklü çözümler üretmeden geçici tedbirlerle hareket etmeyi alışkanlık haline getiren taraflar dolaysıyla Türkiye’nin rolünün sınırlandığı düşüncesindeyim.Ancak yine de Ankara'nın izlediği politika sayesinde orta yolu bulabilmeleri adına birkaç fırsat yaratılabilir.Gerçekten de gerek insani yardımlar olsun gerek diplomatik temaslarla ilgili olun akil insanlar heyetlerinden yararlanarak doğru adımları atabilecek noktayı yakalamakta fayda vardır.Onun haricinde bölgedeki iktidar mücadelelerine karıştırılmaması noktasında temkinli davranılması gerekmektedir.Aksi halde gelecekte düşünebileceğimiz iyi niyet jestlerinin nereye uzandığını görmekte zorlanacağız diye düşünüyorum.

Gelecek Öngörüleri / Sonuç

Kısaca özetlemek gerekirse bütün dünya üzerinde yankı uyandıracak büyüklükteki böylesi karmaşık meselelerde karar alma mekanizmalarının hızı son derece düşük kalmakta.Oysa hızlı aksiyon alarak haklı taleplerimizi savunmamız gerektiği açıkça ortada.Mezkur savaşa dair uluslararası kamuoyunu bilgilendirme çabalarını artırmak yanında gerekli yaptırımları uygulamaktan çekinirsek buna benzer pek çok durumda çaresizce beklemek zorunda kalacağız.Nihayetinde görüldüğü üzere sadece Amerika’nın menfaatlerini gözetip diğer taraftaki insan hayatını hiçe saydıkları müddetçe anlaşmazlık tamamen derinine inecek demektir.Eğer bağlantılı olan çıkarlarımız varsa onları ayıklayıcı tavırlar sergileyerek dengeyi oluşturmalı evrensel normlarla sürdürülebilir şekilde alternatif çözümlerin yollarını açmalıyız.En azından oradaki halk için umut verebilmeliyiz yoksa ilkesellikten uzaklaşırsak maddi kazanç peşinden koşmanın bedelini ağır ödediğimizi unutmayalım!