Rusya-Ukrayna Barış Anlaşmasını Tehlikeye Atan Sorunlar

Son dönemde, Rusya, ABD ve Ukrayna arasında yaşanan gelişmeler, neredeyse dört yıl süren tam ölçekli savaşın sona ermesi konusunda bir anlaşmanın yakın olduğunu göstermektedir. Ancak, ABD Başkanı Donald Trump’ın ifadesiyle, "bir veya iki çok zor, dikenli sorun" hala masanın üzerinde duruyor. Bu sorunlar arasında en kritik olanları ise toprak meseleleri ve Avrupa'nın en büyük nükleer santrali olan Zaporizhzhia'nın geleceği gibi konulardır. Mevcut durumda bu tesis Rusya'nın işgali altındadır ve taraflar arasındaki müzakereler bu noktada tıkanmıştır.

Toprak Meseleleri Üzerindeki Anlaşmazlıklar

Washington'un 20 maddelik planında yer alan en karmaşık konulardan biri, Rusya'nın kontrolü altındaki Donbas bölgesinin geleceğidir. Ukrayna Cumhurbaşkanı Volodymyr Zelensky, bölgede yaşayan yaklaşık 300.000 kişinin yaşamlarının önemine vurgu yaparak, "Geri çekilemeyiz, yasalarımız buna izin vermiyor" diyerek net bir mesaj vermiştir. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ise Donbas’ın tamamını talep etmeye devam ediyor. Zelensky'nin uzlaşma tekliflerine rağmen, Putin'in geri adım atması pek olası görünmüyor.

Ukrayna'nın doğusunda Luhansk bölgesinin çoğu Rus kuvvetlerinin elinde bulunmakta ve Donetsk'in de %75'ten fazlası işgal altındadır. Zelensky, uluslararası güçlerin güvenliğini sağladığı bir demilitarize bölge oluşturulması önerisinde bulunmuştur; ancak Putin’in böyle bir teklife onay vereceği şüphelidir. Her iki taraf da yorgunluk belirtileri gösterirken, analizler, Rusya’nın mevcut hızla ilerlemeye devam etmesi durumunda Donetsk’in diğer kısımlarını ele geçirmenin 2027'yi bulabileceğini öngörmektedir.

Nükleer Santralin Geleceği: Bir Başka Çelişki

Barış görüşmelerinde ele alınan bir diğer önemli konu ise Enerhodar'daki Zaporizhzhia Nükleer Santrali’dir. Mart 2022’den bu yana Rusya’nın kontrolü altında bulunan bu tesisin altı reaktörü de üç yılı aşkın süredir soğuk durumda bulunmaktadır. Buradaki elektrik üretiminin yeniden başlaması için ciddi yatırımlar gerekmektedir. Uzmanlar, santralin yeniden devreye girmesi için gerekli olan Kakhovka hidroelektrik barajının onarımının da öncelikli olduğunu belirtmektedir.

Zelensky’nin önerisi ile birlikte Ukrayna’nın bu alanda demilitarizasyon ve serbest ekonomik zona dönüşüm talebi gündeme gelmiştir. Ancak burada da güven meselesi ortaya çıkıyor; çünkü Rusya, bu tür düzenlemeleri kabul etmekte isteksiz görünüyor. Amerika Birleşik Devletleri’nin önerisiyle birlikte santralin ortak girişim olarak yönetilmesi ihtimali de tartışılmakta; ancak Kyiv bunun gerçekçi olmadığını savunmaktadır.

Güvenlik Garantileri ve Mali Konular

Kiev yönetimi, NATO tarzı güvenlik garantileri için ABD ve Avrupa liderlerine başvurmuş durumdadır. Ukrayna ayrıca ordusunu 800 bin kişilik bir güce korumak istemekte ve herhangi bir yeni saldırıya karşı hazırlıklı olmaya çalışmaktadır. Ancak Rusya’nın Avrupa ülkelerinin topraklarında askeri varlığına kesinlikle karşı olduğu biliniyor ve bu durum müzakerelerin seyrini olumsuz etkilemektedir.

Mali kayıplarının 800 milyar doları bulduğu tahmin ediliyor ve Rusya’nın bu kayba katkı sağlama istekliliği de müzakerelerde başka bir çıkmaz yaratmaktadır. Moskova’nın Avrupa’da bulunan 210 milyar euro değerindeki varlıkların kullanılmasına izin verme konusunda kararsız kalması dikkat çekici bir husustur. Diğer taraftan, Ukrayna’nın NATO üyeliği talebi de Kremlin tarafından reddedilmekte ve bu durum müzakere süreçlerinde zorluklara yol açmaktadır.

Halkoylaması Gerekliliği

Zelensky'nin son zamanlarda yaptığı açıklamalarda, halkın barışa olan arzusu ile toprakların geleceği konusundaki kararlılığının birbirini çelişkili şekilde etkilediğini vurgulamaktadır. Yapılan kamuoyu yoklamaları sonucunda Ukraynalıların %87’sinin barış istediği ancak %85’inin de Donbas’tan çekilmeyi reddettiği belirlenmiştir. Bu durum Zelensky'nin müzakereler için bir referandum gerektiğini savunmasına yol açmaktadır.

Böyle bir referandumun gerçekleştirilmesi için 60 günlük bir ateşkese ihtiyaç olduğu düşünülmektedir; ancak Kremlin geçici ateşkesi sadece çatışmayı uzatacak bir yöntem olarak görmekte ve itiraz etmektedir. Zelensky ise böyle bir oylama yapılmadığı takdirde herhangi bir anlaşmanın geçerliliğinin olmayacağını ifade ederek tansiyonu artırmaktadır.

Tüm bu çıkar çatışmaları ve belirsizlikler göz önüne alındığında, taraflar arasında kalıcı bir barış sağlanması oldukça zor görünmektedir. Hem güvenlik hem de siyasi meselelerin iç içe geçtiği bu süreçte her iki ülkenin liderlerinin yapacağı hamleler büyük önem taşımaktadır. Dolayısıyla krizin çözümü noktasında atılacak adımların dikkatle planlanması gerekmektedir.